Hillegersberg en Schiebroek, na 1941 onderdeel van Rotterdam

Afzonderlijke dorpen, één gebied
Het gebied van de gemeenten Hillegersberg, Schiebroek, Overschie en IJsselmonde en hun bewoners zijn sinds 1 augustus 1941 gevoegd bij Rotterdam. Hillegersberg en Schiebroek waren twee afzonderlijke dorpen, maar werden na de oorlog bestuurlijk snel als één Rotterdamse wijk gezien. Hillegersberg en Schiebroek kregen achtereenvolgens één wijkraad, één deelgemeenteraad en één gebiedscommissie. 

Achtereenvolgens komen aan de orde:
* Hillegersberg en Schiebroek, na 1941 onderdeel van Rotterdam: bestuurlijk
* Hillegersberg en Schiebroek, na 1941 onderdeel van Rotterdam: wonen en werken
* Hillegersberg en Schiebroek, na 1941 onderdeel van Rotterdam: scholen, cultuur en recreatie

Hillegersberg en Schiebroek, na 1941 onderdeel van Rotterdam: bestuurlijk

1941-1945
Zonder verkiezingen zijn met ingang van 1 augustus 1941 o.a. de gemeenten Hillegersberg (26.000 inwoners) en Schiebroek (8.000 inwoners) opgeheven en toegevoegd aan Rotterdam. De geannexeerde gemeenten kregen elk één vertegenwoordiger in de gemeenteraad van Rotterdam. Zo werd als vertegenwoordiger van Hillegersberg het raadslid Breedveld, de nestor van de gemeenteraad van Hillegersberg met 23 dienstjaren, benoemd in de raad van Rotterdam. Door de Duitse bezetter werd enkele maanden later de gemeenteraad van Rotterdam ontbonden. De ambtenaren van de voormalige gemeenten werden  in dezelfde rang door Rotterdam overgenomen. In Hillegersberg kwam een hulpsecretarie van Rotterdam voor de inwoners van Hillegersberg en Schiebroek. De oud-gemeentesecretaris van Hillegersberg Johannes van Ballegooij en oud-locosecretaris van Hillegersberg Roodvoets kregen de leiding van de hulpsecretarie. Van Ballegooij bleef chef tot 1951. Overigens kreeg ook Van Ballegooij nog voor de feitelijke annexatie (besluit 23 juni 1941) zijn eigen singel van het toen nog zittende College van B&W van Hillegersberg. Het Prentenkabinet (archief) van Hillegersberg ging naar het gemeentearchief van Rotterdam, de archievaris van Hillegersberg werd onder gezag van de archivaris van Rotterdam gesteld (gemeenteblad Rotterdam 1941, nr. 69).

Straatnamen werden in 1941 aangepast of gewijzigd omdat elders in de stad al straten met die naam bestonden. De Dorpsstraat in Hillegersberg bijvoorbeeld werd Bergse Dorpsstraat en de Raadhuislaan in Schiebroek werd de Spinbollaan. In Schiebroek worden ook de straten die bomennamen hadden gewijzigd: de Eikenlaan wordt Larikslaan, de Elsenlaan wordt Cipreslaan, de Beukenlaan wordt Lijsterbeslaan, de Iepenlaan wordt Ribeslaan. In 1941 ontstaat ook de Edelstenenbuurt: de straten die nu Robijnstraat, Saffierstraat, Koraalstraat, Smaragdstraat of Topaasstraat heten, heette voor 1941 resp. de Staringstraat, de Da Costastraat, de Bilderdijkstraat, de Van Lennepstraat en de Potgieterstraat. De Diamantweg was voorheen de Stationsweg.
Maar ook om andere redenen werden straatnamen gewijzigd. Van 1942 tot 1945 werd de Julianalaan de Hillegondalaan. Op 7 juni 1945 maakte B&W van Rotterdam er Prinses Margrietlaan van. De Prins Bernardkade onderging verschillende malen een naamswijziging. Heette de kade aanvankelijk Langeweg en werd het na het huwelijk van Koningin Juliana in 1937 Prins Bernardkade, tijdens de oorlogsjaren 1942-1945 heette het Voorplaskade.

Een heel bijzondere naam-geschiedenis heeft de Prinses Margrietlaan in het Kleiwegkwartier. Deze laan heeft deze (vierde!) naam sinds 7 juni 1945. De staat is 'begonnen' met de naam Julianastraat (1). In 1926 werd de naam gewijzigd in Julianalaan (2). De Duitse bezetter wilde geen straatnamen vanuit het Koninklijkhuis en veranderde de naam in 1942 in Hillegondalaan (3).

1945-1948
Na de bevrijding werd de gemeenteraad van Rotterdam weer actief, waarbij de in 1941 bepaalde gemeentegrenzen als vaststaand werden genomen. Er was geen bijzondere vertegenwoordiger van Hillegersberg (en Schiebroek). Dit ook vanwege het feit dat de Nederlandse regering in Londen in 1944 had bepaald dat de beslissingen van de bezetter voorlopig instand zouden blijven, dit om een bestuurlijk-juridische chaos te voorkomen. Overigens wordt pas in 1948 expliciet aangevuld dat gemeentelijke herindelingen ook onder dit besluit vallen. Het voorlopig in stand blijven van de annexatie bleek, zonder enige verder formele besluitvorming, definitief te zijn.
Ook was besloten dat het Prentenkabinet van Hillegersberg als zelfstandige instelling zou herleven (brief 23 juli 1942). Maar omdat het Prentenkabinet reeds enige jaren naar het gemeentelijk archief was overgebracht werden door de gemeentearchivarisbij brief van 9 november 1948 "de regelingen [tot verzelfstandiging van het Prentenkabinet] zonder meer vervallen worden verklaard". 

1948-1983 Wijkraad Hillegersberg-Schiebroek
In 1948 kreeg de wijk Hillegersberg-Schiebroek zijn eerste wijkraad, een adviesorgaan van de gemeenteraad en het College van burgemeester en wethouders. Het gemeentebestuur wilde de burgers meer betrekken bij het bestuur van de stad. De wijkraad was een politiek samengesteld orgaan, het aantal zetels was verdeeld naar evenredigheid van de in Hillegersberg en Schiebroek uitgebrachte stemmen bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen van Rotterdam. De wijkraad hield kantoor in het oude gemeentehuis van Hillegersberg aan de C.N.A. Looslaan.

Min of meer gelijktijdig met het wijkradenbestel ontstonden op initiatief van particulieren uit diverse maatschappelijke (waaronder kerkelijke en welzijns-) organisaties: 'wijkopbouworganen'. Ook deze wijkopbouworganen stelden zich op als vertegenwoordigers van de bewoners.

1983-2014 Deelgemeenteraad Hillegersberg-Schiebroek
In 1972 stelde Rotterdam de eerste deelgemeenteraden in: "burgernabij bestuur". Hillegersberg-Schiebroek kreeg pas een deelgemeenteraad in 1983. De deelgemeenteraadsleden werden rechtstreeks gekozen door de bevolking, tegelijkertijd met de gemeenteraad van Rotterdam. De deelraad benoemt een dagelijks bestuur. De politieke samenstelling van de raad van de deelgemeente Hillegersberg-Schiebroek was afwijkend van die van de stad Rotterdam.

De gemeente droeg een fors aantal taken over aan de deelgemeenten, daarnaast mocht een deelgemeente gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen aan het stadsbestuur. De belangrijkste bevoegdheden betroffen de ruimtelijke ordening, verkeer, welzijn en de inrichting van de buitenruimte. De voorzitter had ook taken op het terrein van openbare orde en veiligheid. Onderdeel van de deelgemeente was ook "Burgerzaken": directe dienstverlening aan de burgers, o.a. aangiften van geboorte en sterfte, het voltrekken van huwelijken en het afgeven van paspoorten en rijbewijzen. De deelgemeenten beschikkten voor uitvoering van taken en voor advisering aan het bestuur over 'eigen' ambtenaren. Deze stonden onder leiding van de deelgemeentesecretaris.

In 2014 werden de deelgemeenten opgeheven als gevolg van een wijziging in de gemeentewet
en gingen alle bevoegdheden 'terug' naar de stad. De adviesfunctie werd overgenomen door de 'Gebiedscommissies'.

2014-heden Gebiedscommissie Hillegersberg-Schiebroek
De deelgemeente Hillegersberg-Schiebroek werd gebied Hillegersberg-Schiebroek. De gebiedscommissieleden worden ook rechtstreeks gekozen door de bevolking tegelijkertijd met de gemeenteraadsleden. De bevoegdheden zijn echter beperkt tot het geven van gevraagd en ongevraagd advies.  inwoners) 

Hillegersberg en Schiebroek, na 1941 onderdeel van Rotterdam: wonen en werken

Het leven in de oorlogsjaren
Hillegersbergenaren waren op afstand getuige van het bombardement op Rotterdam op 14 mei 1940. Stromen Rotterdamse 'vluchtelingen' vonden onderdak in Hillegersberg en Schiebroek, waar als gevolg van de crisis, veel huizen leeg stonden. In de eerste tijd van de bezetting ging het leven 'gewoon' door. In 1942 werd een zelfstandige uitleenpost van boeken aan de Rozenlaan 20 geopend.

Duitse militairen werden in Hillegersberg in verschillende schoolgebouwen ondergebracht zoals in het Liduinacomplex en in de scholen op het Jacob Marisplein en in de Adriaan van Matenesselaan. Ook bij particulieren werden veel Duitsers ingekwartierd. Hillegersberg en Schiebroek vormden geen uitzondering bij de Jodendeportaties. In de periode tussen 30 juli 1942 en 10 april 1943 werden 203 Hillegersbergse Joden gedeporteerd, uit Schiebroek 45. Opmerkelijk is dat deze aantallen wel bekend zijn, maar die van overlevenden nauwelijks. In Hillegersberg zijn ook slachtoffers gevallen als represaillemaatregel van de Duitsers. Toen in november 1944 wapens werden aangetroffen in een keet van de voetbalvereniging VOC aan de Kleiweg werden Adrianus van Os en Rolandus Vermeulen ter plakke gefusilleerd. Ter nagedachtenis staat daar nu een monument.

Op de toren van het Schiebroekse wijkgebouw Arcadia was een Duitse uitkijkpost en aan het einde van de Adrianalaan, voorbij de spoorwegovergang, was een Duitse kazerne in en om de boerderij aan de de weg tussen de Bovendijk en de veiling van Rodenrijs. De Duitsers zetten ook land onder water om een eventuele invasie te bemoeilijken. Om hun huizen te beschermen moest de bevolking helpen om dijken aan te leggen.

De razzia’s voor de Arbeitseinsatz op 10 en 11 november 1944 waren ook in Hillegersberg en Schiebroek buitengewoon heftig. Mannen van 17-40 jaar moesten op straat gaan staan en werden afgevoerd naar de tramremise op de Kootsekade. Aldaar is nu nog een gedenkplaat; de jaarlijkse tocht op 4 mei voorafgaand aan de dodenherdenking start nog steeds van deze plaats.

In de hongerwinter was het bitter koud.Geen verwarming, geen eten. Op het bevroren geïnnundeerde gebied achter de Molenlaan, ter hoogte van Duivesteijn, werd op 'waterkippen' gejaagd. Er was een gaarkeuken in de openbare kleuterschool van juffrouw Smits naast de Hillegondakerk. Deze kleuterschool diende als verdeelstation. De gaarkeuken zelf was gevestigd in de slagerij van Jan van Wensveen in de Dorpsstraat. Tegen het eind van de oorlog werden grote delen achter de Molenlaan, in Bleiswijk, tot aan Leiden toe, door de Duitsers onder water gezet. Dit met het doel luchtlandingen te bemoeilijken. Al dat water (en ijs in de winter) was, ondanks de zware tijd, een bron van vreugde voor de jeugd. De polders aan het eind van de Larikslaan en de Cipreslaan konden niet onder water worden gezet. Daar werden palen om de 25 meter rechtop gezet en aan de bovenkant verbonden met staaldraad. In de hongerwinter werden deze palen omgehakt en verstookt.

De voedseldroppings bij Terbregge eind april/ begin mei 1945 brachten velen soelaas. Van de voedseldroppings is op YouTube een filmpje te zien dat daar is geplaatst door Terbregge's Belang. Op de avond van de bevrijding danste iedereen met iedereen op straat. Tegelijkertijd werden de NSB'ers uit hun huis opgehaald en opgesloten. In Schiebroek gebeurde dat in de kelder van Arcadia, tot ze van daar werden opgehaald om te worden berecht.

Het leven tot in de jaren '60
Na de Tweede Wereldoorlog werden in Hillegersberg bevrijdingsfeesten gehouden op het terrein van Freericks. Op een veld grenzend aan de Strekkade stonden kermisattracties, waaronder een draaimolen. Op de Hoyledesingel werden huizen gevorderd door het Militair Gezag om kinderhuizen te vestigen. Weeskinderen, maar ook kinderen van afgevoerde NSB'ers. Ook na de oorlog kregen straten andere namen. Bij besluit van 14 juni 1945 werd het Dhontplein in Schiebroek omgedoopt tot Lariksplein. De oud-burgemeester van Schiebroek werd als lid van de NSB in 1942 benoemd tot burgemeester van Sliedrecht. Na de oorlog was geen plaats meer voor hem als burgemeester. Voor velen 'normaliseerde' het leven zich weer, hoewel, zeker in de eerste jaren na de oorlog, was aan vanalles nog schaarste, maar iedereen zette zich in voor een mooie nieuwe toekomst.

Berucht was in de jaren vijftig en zestig de Gekro, het destructiebedrijf aan de Bovendijk in Overschie dat bij westelijke wind door stank het woongenot danig verminderde. Ook de aanleg van het vliegveld Zestienhoven in 1957 werkte niet erg mee om de tuinstadgedachte goed inhoud te geven. Minder overlast veroorzaakten vanaf de jaren vijftig de aardolie oppompende ja-knikkers ten westen van de wijk langs de spoorbaan richting Den Haag. In 2013 zijn ze buiten gebruik gesteld; het waren de laatste die in Nederland nog in gebruik waren.

Tegen het einde van de jaren zestig werd in het resterende stuk polder aan Ringdijk de kinderboerderij De Wilgenhof gesticht. Het gebied rond de kinderboerderij werd naderhand ingericht als natuurlijk aandoend park, het Berg- en Broekpark waarbij het karakteristieke laagveenlandschap in al zijn facetten wordt getoond, zo ook de Vlietsloot die ooit de grens vormde tussen de ambachtsheerlijkheden Schiebroek en Hillegersberg.

Nieuwbouw
In de oorlog gingen sommige 'oude plannen' nog door zoals de restauratie van de Hillegondakerk in 1941. In die tijd ook vastgelegd door de kunstschilder Sebastiaan Bokhorst. Omdat tijdens de restauratie geen diensten in de kerk konden plaatsvinden, is een hulpkerk, de Bergkapel, nieuw gebouwd. Dit 'tijdelijke' gebouw bleef tot 2017 in gebruik. Er werd, maar dat was toch uitzonderlijk in de oorlogsjaren 1941-1942, aan de Larikslaan 184 in Schiebroek een nieuwe katholieke kerk gebouwd: de H. Paulus. Het is een kerk in traditionalistische stijl en is ontworpen door architect C.J. van der Lubbe. In hoog tempo worden na de samenvoeging met Rotterdam in Schiebroek flats gebouwd: aan het Ganzerikplein.

Het Berglustkwartier werd halverwege de jaren vijftig voltooid. Aan de rand van deze buurt werd het Argonautenpark aangelegd, waardoor vooroorlogs en naoorlogs Hillergersberg met elkaar verbonden raakten, alhoewel de steilrand – het hoogteverschil tussen de middeleeuwse polder en de achttiende-eeuwse droogmakerij – duidelijk zichtbaar in stand is gehouden.

In de jaren '50 werden in de Bergse Dorpsstraat appartementen met winkels op de begane grond gebouwd in het gebied waar voorheen het Wapen van Holland (Hotel-restaurant Freericks) stond. Een belangrijke 'ingreep' in het centrum van het dorp was de aanleg van de (huidige) Weissenbruchlaan langs de Bergse Voorplas en van de Freericksplaats. De winkels droegen bij aan de versterking van de centrumfunctie rondom de Bergse Dorpsstraat. De appartementen werden in middelhoogbouw gerealiseerd naar ontwerp van architecten W.J. Fiolet en D.A. Vermeer in. De appartementen hebben balkons met zicht op de Bergse Voorplas. De Bergse Dorpsstraat werd éénrichtingverkeer.

Na de oorlog was er een periode van wederopbouw. Voor Hillegersberg en Schiebroek betekende dat naast de nieuwbouw rond de Bergse Dorpsstraat vooral nieuwbouw in voormalig agrarisch gebied. De woningbouw in het Molenlaankwartier werd kort na de oorlog voortget. Het vooroorlogse deel betreft de lintbouwing van de Molenlaan en het gebied ten zuiden van de Molenlaan alsmede het gebied rond de Meeuwenlaan. Een bijzonder gebouw in het kader van de wederopbouw is het in 1953/4 gebouwde complex van woningen op de hoek van de Van Goghlaan en de Weissenbruchlaan, bekend als 'Huizen Grootenboom Van Os'. Typerend in het naoorlogse gebied is de Van Beethovensingel met veel groen en een eigen winkelcentrum. In het Molenlaankwartier zijn ook verschillende sportvelden. Veel later is villapark Duivesteyn gebouwd, rond twee vijvers. De wijk biedt een goede toegang tot het Lage Bergse Bos. Op het voormalige voetbalterrein bij de Van Ballegooisingel is rond 2017 een wijkje van ruim 20 particuliere huizen gebouwd. Regelmatig worden oudere panden verbouwd dan wel geheel vervangen, zoals langs de Staatweg. 

De naoorlogse woonwijk 110 Morgen combineert een stedenbouwkundige structuur van noord-zuid georiënteerde portiekflats en oost-west georiënteerde blokken met gezinswoningen met recentelijk toegevoegde accentuerende bebouwing en openbare ruimte. De royale groenvoorziening bestaat uit gemeenschappelijke binnentuinen, forse groenstroken, groene pleinen en groenbuffers. De groenbuffer tussen de oorspronkelijke naoorlogse wijk en de recente uitbreiding heeft het karakter van een buurtpark, het Jasonpark.

Het  Kleiwegkwartier was voor de oorlog al volgebouwd, na de oorlog vond toch nog wel enige nieuwbouw plaats en werden veel huizen verbouwd. Deze oudere huizen zijn zeer gewild bij jonge hoogopgeleide starters op de arbeidsmarkt.

In 1945 bestond Schiebroek uit drie, relatief ver van elkaar gelegen, onafgemaakte bebouwingskernen: de historische kern aan de Kleiweg in het zuiden, het Adrianalaankwartier in het noorden en het Molenvlietkwartier tegen de Ringdijk aan. In 1950 werd een uitbreidingsplan vastgesteld. De gedachte van de tuinstad werd verlaten, er was woningnood, er kwamen flats. De Peppelweg en het Rodondendronplein werden het centrum van Schiebroek. Er kwamen nieuwe kerken en scholen, in 1971 kwam er een kinderboerderij. Rond 2005 werd begonnen met de afbraak van een groot aantal portiekwoningen nabij de Peppelweg. Ze werden vervangen door laagbouw. De ontwikkeling van Schiebroek gaat natuurlijk verder, er worden nieuwe plannen gemaakt, In 2007 kwam het Masterplan Schiebroek, tien jaar later het Plan Schiebroek-Zuid 2017-2019. In 2019 zag de Gebiedsvisie Schiebroek 2030 het licht: verregaande urbanisering met behoud van het groene karakter. Ook in deze visie is extra aandacht voor Schiebroek-Zuid.

Winkels en horeca in Hillegersberg en Schiebroek
Het belangrijkste winkelgebied is dat van de Bergse Dorpsstraat en omgeving. Van ouds her een regionaal centrum met hoogwaardige voorzieningen in bijvoorbeeld kleding en woninginrichting. Ook de Kleiweg is een belangrijk winkelgebied. Het gebied van de Peppelweg en rond het Rodondendronplein is het centrum van het naoorlogse Schiebroek. Op het Rodondendronplein is elke vrijdag een markt. Deze drie gebieden hebben ook een grote verscheidenheid aan horecazaken. Andere winkelgebieden en -strips zijn rond de Van Beethovensingel (geopend in 1959), de Teldersweg en het Meijersplein. Langs de Straatweg zijn van ouds her grote horecagelegenheden zoals Lommerrijk en Plaswijck. Lommerrijk is nu vooral een bowlingbaan en zalencentrum, het Plaswijkrestaurant van Van der Valk is gesloopt. 

Bedrijven
Zoals in elke bewoonde omgeving verdient een aantal mensen ook in Hillegersberg en Schiebroek in de eigen woonomgeving een boterham. Bijvoorbeeld als winkelier of in de horeca, als kleine zelfstandige, timmerman, fietsenmaker, hulp in de huishouding of als kunstenaar. En ook verrichten velen onbetaalde arbeid, bijvoorbeeld in de mantelzorg. Na de oorlog kwamen er weer nieuwe (neven)vestigingen van bedrijven in Hillegersberg en Schiebroek zoals W.C. 't Hart & Zn., Instrumenten- en apparatenfabriek aan de Erasmussingel en later aan de Adrianalaan.  


In Hillegersberg was en is een bedrijventerrein aan de Ceintuurbaan. Schiebroek kent een aanzienlijk bedrijventerrein, 'onder de rook' van het vliegveld, het "Bedrijventerrein Schiebroek" en een kleiner bedrijventerrein aan de Frobenhof. Mensen maken daar in bedrijven van heel verschillende aard hun producten.

Schiebroek kende ook een eigen olieproductieveld. Gedurende ongeveer dertig jaar, vanaf ca. 1985, werd met ja-knikkers olie gewonnen aan de G.K. van Hogendorpweg.
Zo'n 26 miljoen vaten, ruim 4 miljoen kubieke meter olie, zijn opgepompt uit de Schiebroekse grond. Dit gebeurde met 22 ja-knikkers. De oliewinning in dit deel van het olieveld liep op zijn eind, de winning is ca. 2015 gestaakt. In 2019 zin de installaties ontmanteld.

Verkeer en vervoer
Hillegersberg en Schiebroek kennen vandaag de dag verschillende trein-, metro-, tram- en busverbindingen. Voor de oorlog waren er al treinstations: Rotterdam-Noord, Rotterdam-Kleiweg en Rotterdam-Wilgenplas. De tramlijn op de Kleiweg, waarvan in 1936 al sprake was, werd in 1960 aangelegd. Niet alleen voor de bewoners, maar ook voor de net door de RET verworven werkplaats met kantoren aan de Kleiweg (de voormalige Allan fabriek). Met ingang van 25 januari 1969 werd het openbaar vervoer van en naar Schiebroek sterk verbeterd met de nieuwe tramlijn 5 (vanaf 10 december 2006: lijn 25). De tram heeft een grotendeels vrije baan voor een snelle verbinding met het centrum van Rotterdam. De Hofpleinlijn is vanaf 2006 omgebouwd tot metro; de treinstations Kleiweg en Wilgenplas zijn gesloten en er kwamen twee nieuwe metrostations: Melanchthonweg en Meijersplein/Airport. 

Naast de twee stations aan metrolijn E (Rotterdam-Slinge naar Den Haag Centraal zijn er de tramlijnen 4 (Molenlaan-Marconiplein), 8 (Kleiweg-Spartastraat) en 25 (Wilgenplaslaan-Carnisselande) en de buslijnen 35 (Melanchthonweg-Alexander) en 174 (Kleiweg-Berkel Westpolder).
Hillegersberg heeft relatief slecht openbaar vervoer met de laag frequente tramlijn 4, Schiebroek heeft relatief goed openbaar vervoer met de zeer frequente metroverbinding en met tram 25.

De bereikbaarheid van Schiebroek werd sterk verbeterd door de aanleg van het Rozenlaanviaduct in 1954, overlast van Zestienhoven was er in deze zuidpunt niet en niet onbelangrijk: de gronden waren vrijwel geheel in het bezit van de gemeente. Met uitzondering de grote parkeerdruk in verschillende woonwijken en de verkeersdrukte op de Molenlaan kent het gebied vrijwel geen verkeersproblematiek.

Hillegersberg en Schiebroek, na 1941 onderdeel van Rotterdam: scholen, cultuur en recreatie

Scholen

In Schiebroek waren al enkele vooroorlogse scholen, maar met de ontwikkeling van Schiebroek Zuid en van enkele nieuwe wijken in Schiebroek Noord zijn ook nieuwe scholen gebouwd. Ook in het Molenlaankwartier, dat voor een groot deel na de oorlog is gerealiseerd, zijn veel nieuwe scholen  gebouwd. Het betreft openbare scholen en scholen van protestantschristelijke, gereformeerde en roomskatholieke signatuur. Veel basisscholen, maar ook middelbaar onderwijs: VMBO, MAVO, HAVO en VWO. En ook scholen met buitengewoon onderwijs zoals in 1957 Schreuder college (Mozartlaan 150, architect J.J.M. Vegter, Gereformeerd Burgerweeshuis), 1969 Hermann Franckeschool (later: Instituut mr. Schats) (Van Enckevoirtlaan 129, architect B Hooijkaas, ZMLK/ ZMOK), 1976 Adriaanstichting (later: Rijndam/ De Brug) (Ringdijk 84, architecten: Apon, Ter Braak, Vander Berg en Tromp, Mytylschool). Sinds 1995 is het Hout- en Meubileringscollege in Schiebroek gevestigd: nabij het metrostation Melanchthonweg. Het HMC (anno 1929) een mbo-vakschool met aandacht voor vakmanschap, ambacht en creativiteit. De school is thans gevestigd in een nieuwbouwpand (ontwerp RoosRos architecten), de oudbouw is in 2015 gesloopt.

Een volledig overzicht van de scholenbouw in Hillegersberg, Schiebroek en Terbregge is weergegeven in het boek: "Dit is mijn school", uitgave van VSW (2015).

Cultuur
Veel van de nieuwe Schiebroekenaren waren mensen uit wat men noemde de arbeiders- en middenklasse. Een in die tijd bekende Schiebroekenaar was Olga Lowina, de artiestennaam van Olga Helena Lewina Musters (1924-1994). Zij was de 'jodelkoningin van Schiebroek' en trok zo'n 10 jaar lang vanaf 1947 volle zalen met haar op de Oostenrijkse jodelcultuur gebaseerde liedjes.

In Hillegersberg waren tal van kunstenaars actief, velen werkten individueel, soms waren er initiatieven tot samenwerking, zoals van 1959-1961 in de Schuurgroep bij het Boterdorps Verlaat, waar mensen als Wim Chabot en Dook Everse exposeerden.Hillegersberg kent veel hedendaagse schilders, schrijvers en musici, maar weinig culturele instellingen. Bekend is de Concertstichting Hillegersberg. Een bekend schrijfster is Leni Saris die vanaf 1970 in Hillegersberg woonde en werkte.

In 1973 werden zowel het eerste raadhuis van Hillegersberg als een gedeelte als voormalige conciërgewoning aangewezen als rijksmonument. Na een renovatie in 1975 krijgt het pand een nieuwe functie als café, met een aparte ruimte voor tentoonstellingen, recepties en kunst. In 1998 blijkt het pand flink verzakt door funderingsproblemen. Stadsherstel koopt het pand van de gemeente Rotterdam met een restauratie-verplichting, inclusief het herstel van de fundering. Na herstel in 1999 (her)opent restaurant ’t Oude Raadhuis, tot 2015. Daarna werd restaurant ’t Ambachthuys de nieuwe exploitant.   

Geschiedenis van na-oorlogse horeca in Hillegersberg

IN BEWERKING

Langs de Straatweg
* Lommerrijk
* Lust
* De Plas/ Kyoto
* Zotte

In het dorp
* Bistro De Buren
* De Lachende Scheerkwast/ Mangerie De Eethoek
* Eetcafé Facet
* Formentor/ Beau Rivage/ Gauchos aan de Plas + Mendoza
* Hill inn/ Abrazo
* Kam Sang/ Omega/ Three
* De Nieuwe Chinese Muur
* 't Oude Raadhuis/ Ambachthuys
* Plaswijck
* La Salute
* Café Lebbink
* Café Van Eijk

Rond de Kleiweg
* De Gouden Snor
* St Paul's
* Café 't Halve Maatje
* Café Malle Babbe/ Rijntje