Hillegersberg en Schiebroek, na 1941 onderdeel van Rotterdam: Bestuurlijk en geografisch

BESTUURLIJK
1941-1945

Zonder verkiezingen zijn met ingang van 1 augustus 1941 o.a. de gemeenten Hillegersberg (26.000 inwoners) en Schiebroek (8.000 inwoners) opgeheven en toegevoegd aan Rotterdam. De geannexeerde gemeenten kregen elk één vertegenwoordiger in de gemeenteraad van Rotterdam. Zo werd als vertegenwoordiger van Hillegersberg het raadslid Breedveld, de nestor van de gemeenteraad van Hillegersberg met 23 dienstjaren, benoemd in de raad van Rotterdam. Door de Duitse bezetter werd enkele maanden later de gemeenteraad van Rotterdam ontbonden. De ambtenaren van de voormalige gemeenten werden  in dezelfde rang door Rotterdam overgenomen. In Hillegersberg kwam een hulpsecretarie van Rotterdam voor de inwoners van Hillegersberg en Schiebroek. De oud-gemeentesecretaris van Hillegersberg Johannes van Ballegooij en oud-locosecretaris van Hillegersberg Roodvoets kregen de leiding van de hulpsecretarie. Van Ballegooij bleef chef tot 1951. Overigens kreeg ook Van Ballegooij nog voor de feitelijke annexatie (besluit 23 juni 1941) zijn eigen singel van het toen nog zittende College van B&W van Hillegersberg. Het Prentenkabinet (archief) van Hillegersberg ging naar het gemeentearchief van Rotterdam, de archievaris van Hillegersberg werd onder gezag van de archivaris van Rotterdam gesteld (gemeenteblad Rotterdam 1941, nr. 69).

Straatnamen werden in 1941 aangepast of gewijzigd omdat elders in de stad al straten met die naam bestonden. De Dorpsstraat in Hillegersberg bijvoorbeeld werd Bergse Dorpsstraat en de Raadhuislaan in Schiebroek werd de Spinbollaan. In Schiebroek worden ook de straten die bomennamen hadden gewijzigd: de Eikenlaan wordt Larikslaan, de Elsenlaan wordt Cipreslaan, de Beukenlaan wordt Lijsterbeslaan, de Iepenlaan wordt Ribeslaan. In 1941 ontstaat ook de Edelstenenbuurt: de straten die nu Robijnstraat, Saffierstraat, Koraalstraat, Smaragdstraat of Topaasstraat heten, heette voor 1941 resp. de Staringstraat, de Da Costastraat, de Bilderdijkstraat, de Van Lennepstraat en de Potgieterstraat. De Diamantweg was voorheen de Stationsweg.
Maar ook om andere redenen werden straatnamen gewijzigd. Van 1942 tot 1945 werd de Julianalaan de Hillegondalaan. Op 7 juni 1945 maakte B&W van Rotterdam er Prinses Margrietlaan van. De Prins Bernardkade onderging verschillende malen een naamswijziging. Heette de kade aanvankelijk Langeweg en werd het na het huwelijk van Koningin Juliana in 1937 Prins Bernardkade, tijdens de oorlogsjaren 1942-1945 heette het Voorplaskade.

Een heel bijzondere naam-geschiedenis heeft de Prinses Margrietlaan in het Kleiwegkwartier. Deze laan heeft deze (vierde!) naam sinds 7 juni 1945. De staat is 'begonnen' met de naam Julianastraat (1). In 1926 werd de naam gewijzigd in Julianalaan (2). De Duitse bezetter wilde geen straatnamen vanuit het Koninklijkhuis en veranderde de naam in 1942 in Hillegondalaan (3).

1945-1948
Na de bevrijding werd de gemeenteraad van Rotterdam weer actief, waarbij de in 1941 bepaalde gemeentegrenzen als vaststaand werden genomen. Er was geen bijzondere vertegenwoordiger van Hillegersberg (en Schiebroek). Dit ook vanwege het feit dat de Nederlandse regering in Londen in 1944 had bepaald dat de beslissingen van de bezetter voorlopig instand zouden blijven om een bestuurlijk-juridische chaos te voorkomen. Overigens wordt pas in 1948 expliciet aangevuld dat gemeentelijke herindelingen ook onder dit besluit vallen. Het voorlopig in stand blijven van de annexatie bleek, zonder enige verder formele besluitvorming, definitief te zijn. De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken antwoordde op 30 januari 1992 op schriftelijke vragen terzake van het Hillegersbergse Tweede Kamerlid Franz Josef van der Heijden: "Aan een uitdrukkelijke actie van de wetgever om de voorlopige handheving van de herindelingsbeschikkingen alsnog om te zetten in een definitieve handhaving bestaat juridich noch praktisch behoefte.".

Ook was besloten dat het Prentenkabinet van Hillegersberg als zelfstandige instelling zou herleven (brief 23 juli 1942). Maar omdat het Prentenkabinet reeds enige jaren naar het gemeentelijk archief was overgebracht werden door de gemeentearchivaris bij brief van 9 november 1948 "de regelingen [tot verzelfstandiging van het Prentenkabinet] zonder meer vervallen verklaard". 

1948-1983 Wijkraad Hillegersberg-Schiebroek
In 1948 kreeg de wijk Hillegersberg-Schiebroek zijn eerste wijkraad, een adviesorgaan van de gemeenteraad en het College van burgemeester en wethouders. Het gemeentebestuur wilde de burgers meer betrekken bij het bestuur van de stad. De wijkraad was een politiek samengesteld orgaan, het aantal zetels was verdeeld naar evenredigheid van de in Hillegersberg en Schiebroek uitgebrachte stemmen bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen van Rotterdam. De wijkraad hield kantoor in het oude gemeentehuis van Hillegersberg aan de C.N.A. Looslaan.

Min of meer gelijktijdig met het wijkradenbestel ontstonden op initiatief van particulieren uit diverse maatschappelijke (waaronder kerkelijke en welzijns-) organisaties: 'wijkopbouworganen'. Ook deze wijkopbouworganen stelden zich op als vertegenwoordigers van de bewoners.

1983-2014 Deelgemeenteraad Hillegersberg-Schiebroek
In 1972 stelde Rotterdam de eerste deelgemeenteraden in: "burgernabij bestuur". Hillegersberg-Schiebroek kreeg pas een deelgemeenteraad in 1983. De deelgemeenteraadsleden werden rechtstreeks gekozen door de bevolking, tegelijkertijd met de gemeenteraad van Rotterdam. De deelraad benoemt een dagelijks bestuur. De politieke samenstelling van de raad van de deelgemeente Hillegersberg-Schiebroek was afwijkend van die van de stad Rotterdam.

De gemeente droeg een fors aantal taken over aan de deelgemeenten, daarnaast mocht een deelgemeente gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen aan het stadsbestuur. De belangrijkste bevoegdheden betroffen de ruimtelijke ordening, verkeer, welzijn en de inrichting van de buitenruimte. De voorzitter had ook taken op het terrein van openbare orde en veiligheid. Onderdeel van de deelgemeente was ook "Burgerzaken": directe dienstverlening aan de burgers, o.a. aangiften van geboorte en sterfte, het voltrekken van huwelijken en het afgeven van paspoorten en rijbewijzen. De deelgemeenten beschikkten voor uitvoering van taken en voor advisering aan het bestuur over 'eigen' ambtenaren. Deze stonden onder leiding van de deelgemeentesecretaris.

In 2014 werden de deelgemeenten opgeheven als gevolg van een wijziging in de gemeentewet
en gingen alle bevoegdheden 'terug' naar de stad. De adviesfunctie werd overgenomen door de 'Gebiedscommissies'.

2014-heden Gebiedscommissie Hillegersberg-Schiebroek
De deelgemeente Hillegersberg-Schiebroek werd gebied Hillegersberg-Schiebroek. De gebiedscommissieleden worden ook rechtstreeks gekozen door de bevolking tegelijkertijd met de gemeenteraadsleden. De bevoegdheden zijn echter beperkt tot het geven van gevraagd en ongevraagd advies.  inwoners).

GEOGRAFISCH
De grenzen van Rotterdam wijzigen zich met enige regelmaat, vooral vanwege haven- en stadsuitbreidingen. Aan de zijde van Hillegersberg is er een grenscorrectie met Bergschenhoek in 1960. Tot 1960 lag de gemeentegrens op de Grindweg niet bij de Splinterse brug, maar 500 meter zuidelijker, ter hoogte van de Wildersekade en wel aan de oostzijde van de weg. De betreffende 500 meter rijweg lag tot 1960 dus in Bergschenhoek; vanaf 1960 lag de grens in de vaart ten westen van de weg en werd dus Rotterdams grondgebied.

De binnengemeentelijke grens tussen Hillegersberg-Schiebroek en Rotterdam-Noord is ca. 2012 'rechtgetrokken'.