De ontwikkeling van 110-Morgen

(vanaf 1955)

110-Morgen is een polder van ca. 85 ha. die in 1772 is drooggemaakt. De eerste plannen voor grootschalige woningbouw in de polder dateren al van 1933 met het uitbreidingsplan in Hoofdzaak Hillegersberg.

Het uitbreidingsplan van 1955 voor 110-Morgen is op enkele kleine punten na conform gerealiseerd. Het uitbreidingsplan betrof 1146 woningen, waarvan 30% in 4 woonlagen, 57% in 3 woonlagen, 3% bejaardenwoningen en 10% eengezinshuizen. Naast de aanleg van het Argonautenpark onderscheidt de wijk zich door relatief veel groen.

Tussen 1956 en 2002 is het gehele grondgebied van de polder bebouwd. 

foto: 1956 Nieuwbouw in 110-Morgen

50 jaar later een totaal andere woonwijk

Vooraf
De naam van de polder 110-Morgen verwijst naar de landmaat die overeenkwam met een stuk grond dat vroeger in een morgen kon worden omgeploegd. De wijk is, historisch gezien, 110 morgens ploegen groot.110 morgens komen overeen met ca. 85 ha. Met de drooglegging van het gebied is in 1772 begonnen; in 1780 was de inpoldering een feit.

Hoewel al in 1934 de gemeente Hillegersberg een uitbreidingsplan voor o.a. de polder 110-Morgen vaststelde waarbij in vrijwel geheel de polder bebouwing was voorzien, kwam er in 1939 een herzien plan. In 1941 maakt de lokaal bekende architect L.N. Krijgsman jr. in opdracht van de woningbouwvereniging Onze Woning een ontwerp voor 340 woningen in de polder. Door de bouwstop in 1942 werd dit plan in de ijskast gezet. In 1949/ 1950 kwam wederom een bestemmingsplan. In 1955 bleken de plannen achterhaald en werd een nieuw plan gemaakt.

De bouw vanaf 1955
Het stedenbouwkundig plan dat in 1955 werd vastgesteld leidde tot de gewenste woningbouw. In het plan van 1955 was sprake van 1160 nieuwe woningen, waarvan 87% in 3 of 4 woonlagen. De wijk was een typisch naoorlogse arbeiderswijk bestaande uit in stempelstructuur gebouwde lage flats, eengezinswoningen in systeembouw en veel openbaar groen.  Het plan voor 110-Morgen voorzag ook in een buurthuis, in enkele tientallen bejaardenwoningen en in een aantal vrije speelterreinen. Er was in de plannen van 1955 geen sprake meer van het verlengen van de Molenlaan tot in 110-Morgen. Het zwembad ‘Het Zwarte Plasje’ werd in het bestemmingsplan gehandhaafd. Er kwamen scholen met een streekfunctie zoals de Tooropschool, Julianaschool, de Driemaster, de scholengemeenschap Caland en de openbare basisschool Argo. Humanitas bouwde een kliniek en het Gerrit Spronkershuis. Even verderop verrees het bejaardenhuis Arcadia.

Door de vraag naar goedkopere woningen was een aanzienlijk hogere bebouwingsdichtheid onontbeerlijk. Veel jonge gezinnen woonden, in 'de stad' in bij andere mensen en waren dringend op zoek naar eigenwoonruimte.  De bouw in 110-Morgen bood een uitkomst, ook voor arbeiders die in de toekomstige gebieden als de Spaanse Polder zouden gaan werken.

Om het open karakter van Hillegersberg zoveel mogelijk te kunnen behouden, werd uitgegaan van gestapelde bouw die moest aansluiten bij de bestaande bebouwing in Hillegersberg. Het besluit om meer eengezinswoningen te bouwen, paste in het streven naar een open bebouwing, aansluitend bij het landelijke karakter van Hillegersberg. De gemeente wilde zo min mogelijk arbeidsintensieve materialen gebruiken, baksteen is zoveel mogelijk vermeden. De gestandiseerde betonelementen (vloeren èn dragende muren) zijn zichtbaar in de gevels en werden ingezet om de gevel te 'geleden'.

De bebouwing in 110-Morgen is door een samenwerking tussen de gemeente Rotterdam en woningstichting ‘Onze Woning’ tot stand gekomen. Uiteindelijk worden er door 'Onze Woning' 1134 woningen gebouwd, samen met winkels en een dokterspraktijk. Op 18 mei 1956, de Nationale Opbouwdag, kregen de eerste bewoners de sleutels van hun woning. De bouwwijze, systeembouw, was een primeur. De overhandiging vond plaats in het bijzijn van de minister Witte van Wederopbouw en Volkshuisvesting en wethouder Meertens. Het winkelcentrum aan de Junolaan bestond uit twee blokken van 21 winkels met 42 bovenwoningen. Op de hoek van de Junolaan en de Eratostraat kwam een Co-op. Bij de jeugd was de patatkraam 'The corner' populair, evenals de snacbar 'Obelix' aan de Minervalaan.

"Toen ik 11 was, in de winter van 1957, verhuisden we naar 'de' 110-Morgen en kreeg ik een eigen kamer!. We hadden een douche, een veranda en veel meer vrijheid. Onder in het portiek, waar wij op de eerste etage woonden, was een kelderruimte met kolenhok en een gezamenlijke kelder waar de fietsen van de zes bewoners werden gestald. In Hillegersberg, waartoe 100-Morgen behoorde, had men liever gezien dat het tot Schiebroek hoorde, want 'het tweede Crooswijk', zoals de wijk al snel werd genoemd, hoorde natuurlijk niet bij het deftige Hillegersberg.".

Bij de architectonische invulling van de buurt waren twee bureaus betrokken: het bureau Kuiper, Gouwetor en de Ranitz en het bureau Tol, Noordhoek en de Ruyter. Bureau Kuiper, Gouwetor en De Ranitz ontwierp ook het Calandlyceum dat integraal deel uitmaakt van de buurt 110 Morgen.

Vernieuwing van 110-Morgen
Van 1982 tot 2014 wordt een aantal nieuwbouwprojecten gestart en gerealiseerd. De Eucalyptushof wordt in 1982 opgeleverd. Het laatste grote ambitieuze project van 'Onze Woning' is de bouw van 86 woningen in het Jasonpark in 1996. 

Aan het eind van de 20ste eeuw werd de wijk vernieuwd. Het noordelijke gedeelte van de wijk 110-Morgen maakt deel uit van de grotere Vinex-locatie “De Limieten” en is in de periode 1998-1999 bebouwd. Later is elders in de wijk veel nieuwbouw gerealiseerd, in een veel luxer segment dan voorheen. Het winkelcentrum aan de Junostraat in het zuiden van 110-Morgen bestaat niet meer, evenmin als de Eratostraat.

De naoorlogse woningen zijn na 50 jaar gedateerd. Om de wijk aantrekkelijker te maken vindt er een grote herstructurering plaats. Door middel van sloop en herbouw wordt de wijk aangepast aan de hedendaagse wooneisen. Het stedenbouwkundig plan is van architect Roelf Steenhuis en omvat de nieuwbouw van 250 huurwoningen en 150 koopwoningen. Op 7 april 2004 namen de werkzaamheden een aanvang met de feestelijke sloop van de "Ajaxflat”. Ongeveer de helft van het aantal woningen in 110-Morgen wordt gefaseerd gesloopt. Koop- en huurwoningen in verschillende prijsklassen worden teruggebouwd. In 110-Morgen-Noord wordt de Lamsrustlaan aangelegd, met daaraan verschillende appartementsgebouwen 'in het water' en grote vrijstaande woningen. De naam van de laan verwijst naar de in 1768 voltooide en in 1855 afgebroken Hillegersbergse buitenplaats Lamsrust, dat overigens niet op de plaats heeft gelegen waar nu de straat is..

Het geheel vernieuwde Minervaplein wordt in 2009 opgeleverd als het hart van de wijk. De gerenoveerde woningen aan de Orionstraat worden in 2014 opgeleverd. Nu zijn er enkele zaken op het Minervaplein en zijn er winkels aan de Argonautenweg. Daar is o.a. een grote supermarkt van Albert Heijn gekomen. Overigens is men aangewezen op het winkelcentrum in 'het oude dorp'.