De ontwikkeling van het Kleiwegkwartier

(1920-1930)

De oude hoofdwegen Straatweg, Kleiweg en Ringdijk/Achterweg hebben de structuur van het gebied blijvend bepaald. Er ontstaan in de jaren twintig en dertig tussen de oude verbindingswegen verschillende buurten met een geheel eigen karakter. 

De bedrijven worden regelmatig omsloten door woningbouw. De Kleiweg en de aanliggende straten hadden een stedelijk karakter met aan weerszijden van de weg woningen in twee, soms drie of zelfs vier bouwlagen. Er kwamen scholen, kerken, winkels en café's Voor de Tweede Wereldoorlog is het Kleiwegkwartier zo goed als volgebouwd.

foto: 1930 Statenlaan (met Christus Koningkerk)

Een dichtbebouwde woonwijk van twee gemeenten

Tot ca. 1920 was er enige lintbebouwing aan de Straatweg, Kootsekede en Bergse Rechter Rottekade (in Hillegersberg) en de Kleiweg en de Ringdijk (in Schiebroek). Zowel Hillegersberg als Schiebroek maakten plannen voor woningbouw in dit gebied. Particuliere ondernemers ontwikkelden gebied en verkochten de huizen aan investeerders die de panden verhuurden. Het waren buurten die dicht opeen waren gebouwd, er was geen plek voor singels en groen.

Langs de plassen, de Rotte en de Ceintuurbaan had zich industrie en andere bedrijvigheid gevestigd, veelal vanuit Rotterdam. Aanleiding daarvoor was onder andere de komst van spoorlijnen. Ook was er goed lokaal openbaar vervoer met bus en tram. Aan de Kootsekade werd in 1923 een tramremise in gebruik genomen.

De bodemgesteldheid is 'lastig': er waren in zijn regelmatig ernstige verzakkingen. In de nacht van 17 op 18 maart 1925 leidde dat tot een gasontploffing waarbij twee huizen op de hoek van de Motorstraat (nu: Margrietstraat) en de Electroweg instortten. De colporteur Schaap overleed, het gezin van waterstoker Jacob Zwanenburg overleefde.

Het eerste deel van de wijk is de bebouwing tussen de Straatweg en de Rotte. Daarna worden woningen gebouwd in de Bergpolder ten zuiden van de Kleiweg en weer wat later tussen de Kleiweg en de Bergse Achterplas. Het gebied tussen de Ringvaart aan de Erasmussingel en de Kleiweg was bedoeld voor de geschoolde arbeidersklasse. De Statenlaan (ca. 1930) was ruimer van opzet met grotere woningen.

Zo ontstond een lang gerekt stedelijk gebied ten zuiden van Hillegersberg en Schiebroek: het ontstaan van het Kleiwegkwartier, ook bekend als Hillegersberg-Zuid.

Bron o.a.: Henk Koetsveld, Een eeuw Kleiwegkwartier (2020)