Cornelis Nicolaas Abraham (Nelis) Loos

(1863-1942)

Cornelis Nicolaas Abraham (Nelis) Loos is geboren op 5 november 1863 aan de Nieuwe Markt in Rotterdam. Zijn vader had een cafébedrijf, maar had in zijn jonge jaren gevaren en had voor zijn zoon ook een baan in de scheepvaart op het oog. Maar Loos ging niet naar zee en begon op zijn veertiende te werken in het café van zijn vader aan de Korte Hoogstraat 9. Loos trouwde in 1882 met Dina Vis. 

Loos was een grote horecaman in Rotterdam. Hij had veel horecazaken, en o.a. ook een glasslijperij (1892), een bioscoop (1908) en wijnhandels aan de Botersloot (1891) en de Benthuizerstraat (1909). Tot op de dag van vandaag is C.N.A. Loos bekend in Hillegersberg als stichter van het Plaswijckpark. In zijn jonge jaren gaf Loos als beroep aan "Koffiehuishouder", op latere leeftijd werd dit: "Directeur van Vennootschappen".

Loos was ook maatschappelijk zeer actief in velerlei besturen en comité's, zowel op bestuurlijk, cultureel als sportief terrein. Hij was bevriend met o.a. de kunstenaars Koos Speenhof, Herman Bieling en Edema van der Tuuk. En met de ondernemer George Watson van de vijlenfabriek aan de Kleiweg.

Nog bij zijn leven, op 6 juni 1941, werd door de gemeenteraad van het nog zelfstandige Hillegersberg een straat naar Loos genoemd: de C.N.A. Looslaan. Loos overleed op 26 mei 1942 en is begraven in het familiegraf op de begraafplaats Crooswijk in Rotterdam.

C.N.A. Loos, 'koffiehuishouder'

In 1883 begon Loos zijn eigen café aan de Kaasmarkt. In 1894 kocht Loos uit een faillisement in 1894 het bekende café Hollandia aan de Linker Rottekade 62-63. Hij vergrootte het en maakte er een restaurant van, waarbij zijn vrouw kookte. Loos werd 'voor gek verklaard', maar het werd een groot succes. Hij werd ook in 1894 medeëxploitant van café Concordia aan de Nieuwe Binnenweg.

In 1900 opende hij het café Transvalia aan de Berg­weg (het latere Victoria filmtheater en daarna Correct). De naam Transvalia had hij gekozen als eerbetoon aan de boerenoorlog in Zuid-Afrika. Loos liet op de muren van het café uit eerbetoon acht tegeltableaus aanbrengen met daarop de voorstellingen van de gevoerde veldslagen. Blijkbaar valt de exploitatie tegen, Loos zet het café in 1902 te koop. Maar het komt daar niet van. Loos bouwt in 1907 een nieuw gedeelte aan het café aan de Benthuizerstraat 3: het wordt een bioscoop. Door H.W. Lutzke worden daar vanaf 1908 voor het eerst films vertoond; in 1910 neemt P. Vermeer de exploitatie over. Hij verandert de naam in Royal Bioscope Transvalia. Daarnaast komt er een ruim toneel en een grote zaal met een ingang aan de Bergweg. In 1935 wordt het pand ingrijpend verbouwd, het aantal plaatsen wordt verdubbeld van 400 naar 800. De bioscoop wordt omgedoopt in Victoria Theater.

De 'kans van zijn leven' kwam in 1902 toen Loos in samenwerking met notaris Van Wijngaarden, die ook altijd de belangen van Losos, vader had behartigd,  Boneski op het Hofplein kon kopen. In 1903 combineerde Loos het met het Haags Koffiehuis. met de komst van de elektrische spoorweg van Hofplein naar Den Haag werd ook een stationsgebouw aan het Hofplein gerealiseerd. Gedurende 1907-1908 bouwde Loos het zo bekende nieuwe café-restaurant Loos aan het Hofplein 15c. Een prachtig halfrond Jugendstil gebouw dat het voorfront vormde van het Station Hofplein.

In 1912 kocht Loos restaurant 'De Passage' aan de Korte Hoogstraat, hij herdoopte het in 'Restaurant Riche'. Door de goedlopende zaak aan het Hofplein kon Loos doorpakken. Loos werd eigenaar van café De Witte Sociëteit en op het Slagveld het café Paviljoen. In 1913 richtte Loos de 'N.V. Maatschappij tot Exploitatie van Hotels, Restaurants en Koffiehuizen' op. Hij kocht en exploiteerde diverse cafés, restaurants en hotels in de stad, zoals Hotel Centraal aan de Kruiskade en belegde zijn geld in aandelen en onroerend goed.

C.N.A. Loos in Hillegersberg

Loos diende in 1900 bij de gemeente Hillegersberg een bouwplan in voor een proeflokaal en slijterij met twee bovenhuizen op de hoek van de Benthuizer- en Hillegondastraat. Bij de grenswijziging van 1904 werd dit deel van Hillegersberg gemeente Rotterdam. Zo was Loos al in 1900 actief in Hillegersberg.

In 1913 was er een nieuw project in Hillegersberg, nu aan de Bergse Voorplas: op 10 december 1913 kreeg Loos vergunning van de gemeente Hillegersberg tot het oprichten van een "tuin- en botenhuis volgens voorgelegde bescheiden". Het tuin- en botenhuis werd gerealiseerd als 'buiten' van de familie Loos. Aan de overkant van de Straatweg lag villa Buitenlust die in 1884 was gebouwd als woonhuis voor de familie De Kadt (of: De Kat). De architect was J.L. van Waning. In 1915 kocht Loos de villa van de toenmalige bewoners, de familie Swarttouw. Loos woonde daar kort, de villa was te groot en te koud. Loos begon er in 1916e en theeschenkerij (en hotel-pension) 'Theeschenkerij en Sociëteit Plaswijck'. Dit bracht hem niet het succes dat hij verwachtte. Loos sloot de  'Theeschenkerij Plaswijck' op 1 september 1918, hij zette het hotel- en pensionbedrijf nog wel voort. Op 1 mei 1919 stopte Loos alle activiteiten en in 1920 verkocht hij de villa aan de gemeente Hillegersberg, die zeer toe was aan een nieuw raadhuis. Dit voor een bedrag van 10.000 gulden en door Loos verstrekte hypotheek van 90.000 gulden. Zo werd de villa aan de Straatweg op de hoek van wat toen de Parklaan heette, is vanaf 1921 het raadhuis van Hillegersberg. De Parklaan kreeg een andere naam: de C.N.A. Looslaan.

Loos liet, na de verkoop van villa Buitenlust aan de gemeente Hillegersberg, villa Vogelzang bouwen, tegenover het voormalige raadhuis: Straatweg 266. Architect was L.N. Krijgsman jr. Naast hem ging burgemeester Van Kempen wonen. Loos had de grond voor de ambtswoning ter beschikking gesteld. Loos ging tot de notabelen van Hillegersberg behoren, hij werd o.a. lid van de schoonheidscommissie van de gemeente. In 1935 maakte J.J.P. Oud een plan voor de bouw van vier atelierwoningen in de achtertuin van de woning van Loos, o.a. voor Herman Bieling en Charley Toorop. Deze  atelierwoningen werden echter nooit gerealiseerd omdat geen vergunning werd verkregen: strijdig met het bestemmingsplan. Loos bleef tot zijn dood in Villa Vogelzang wonen. Vanaf 1942 woonde C.N.A. Loos jr. er. In 1947 werd het huis verkocht aan de chirurg Van Staveren. Villa Vogelzang is in 1993 gesloopt. 

Plaswijckpark
In 1916 stichtte Loos het Plaswijckpark. In dat jaar kocht hij villa Buitenlust aan de Straatweg en richtte deze in als theeschenkerij onder de naam Plaswijck. Het achter de villa gelegen weiland kocht Loos in 1921 van de familie Van Gilse van der Pals, alsmede een vijf hectare groot stuk grond met de boerderij van Abraham Michielen. Hij richtte het in als een landschappelijk vormgegeven wandelpark, naar ontwerp van zijn zoon dr. H. Loos. Hieruit ontstond in 1923 het Plaswijckpark. Het park werd, door aankoop van aangrenzende weilanden, aanzienlijk uitgebreid. Loos wilde op enig moment een moderne diergaarde stichten, waarbij de dieren zo veel mogelijk in de vrije natuur te zien waren. Hij begon met een vijver waarin enkele zeeleeuwen werden losgelaten. Oop een omheind terrein kwamen herten en kangeroes. er kwam een apenkooi, een koepeltje met reptielen en hokken met exotische vogels. Loos sloot een contract af met de Duitse firma Ruhe voor de levering van onder andere olifanten, leeuwen, tijgers, Rhinocerossen, kamelen en hyena's. Maar die zijn er nooit gekomen. Sinds 1937 wordt het park beheerd door de Stichting Plaswijck Park.

In 1923 opende Loos Paviljoen Plaswijck. Het restaurant werd na de oorlog beheerd door de familie Herrmanus Philipsen-Braun en weer later -in een nieuw gebouw- door Van der Valk. Het Paviljoen Plaswijck van Loos was de voorloper van het grootschalige recreatiepark aan de Bergse Achterplas, het Plaswijckpark.

Loos was een groot natuurliefhebber en liet bijzondere boomsoorten en struiken planten, zo legde hij een rosarium aan. In de jaren daarna werd het park stapsgewijs uitgebreid met een speeltuin, een uitkijktoren, een Chinees theehuis, een dierentuin met vogel- en apenverblijven, kangeroes en wallaby’s, een speeltuin met speelweide, een tennispark, een doolhof en een horecapaviljoen. ‘Plaswijckpark, Wandel- en Dierenpark’ was een van de eerste attractieparken in Nederland. De toegangsprijzen waren laag omdat Loos het park zag als 'ontspanningsoord' en geen winst beoogde. "Loos' grootste voldoening is te zien dat voor velen het verblijf in het Plaswijckpark een heerlijke ure van ontspanning is. Iets te scheppen, niet alleen voor het genot van de meer gesitueerden, maar in de eerste plaats voor de minder draagkrachtigen, is het streven van de heer Loos geweest" (citaat uit 1933 van burgemeester Van Kempen bij het 10-jarig bestaan van het Plaswijckpark). 

Veel andere initiatieven in Hillegersberg en Schiebroek
Loos was nauw betrokken bij de Coöperatieve Vereniging "Jachthaven Hillegersberg". Hij gaf kort na de oprichting in 1921 een grote lening aan de jachthaven. Loos was ook de man die in 1922 het initiatief nam de Oranje Nassaubrug (nu: Philips Willembrug) over de Rotte te laten bouwen en voor een belangrijk deel ook financierde. De architect L.N. Krijgsman ontwierp de brug en vroeg de vergunningen aan. De brug werd in 1923 gerealiseerd en maakte daarmee de tot dan bestaande pont overbodig. In 1926 kreeg Loos vergunning van Schiebroek om een landhuis aan de Ringdijk 14 te bouwen, tegenover de Rozentuin in Plaswijck, architect was L.N. Krijgsman jr. 

Loos was de oprichter van de Hillegersbergse Muziekvereniging 'Juliana'. Toen Loos, in 1932, 50 jaar getrouwd was, trad de muziekvereniging op. In november 1933 vierde Loos zijn 70ste verjaardag in Plaswijck. Plaswijck bestond toen 10 jaar en had in die tijd maar liefst 2,5 miljoen betalende bezoekers getrokken. Van zijn vrienden kreeg Loos een klok voor in zijn tuin, waarvoor Herman Bieling het ontwerp maakte. Deze klok kreeg na het overlijden van Loos een plaats in het Plaswijckpark.

Door het Plaswijckpark werd Hillegersberg weer het ontspanningsoord zoals het vroeger was ten tijde van Freericks. In 1937 kocht de gemeente Hillegersberg Plaswijck, richtte de Stichting Plaswijckpark op en breidde het park vervolgens verder uit.

C.N.A. Loos

1882 C.N.A. Loos (als 19-jarige) bij zijn huwelijk

  Bekijken  

Hillegersberg

1901 Transvalia, Bergweg/ Benthuizerstraat op de grens van het toenmalige Hillegersberg en Rotterdam.

  Bekijken  

Hillegersberg

1922 Straatweg 268 (ambtswoning) en daarachter Villa 'Vogelzang', Straatweg 266, vanaf 1918 woonhuis C.N.A. Loos 

  Bekijken  

Hillegersberg

Villa 'Vogelzang', Straatweg 266, vanaf 1918 woonhuis C.N.A. Loos (gesloopt in 1993)

  Bekijken  

Hillegersberg

Villa 'Vogelzang', Straatweg 266, vanuit de achtertuin

  Bekijken  

Hillegersberg

Villa 'Vogelzang', Straatweg 266, de achtertuin

  Bekijken  

Hillegersberg

C.N.A. Loos en echtgenote op de veranda Straatweg 266

  Bekijken  

Plaswijckpark

1933 Des Tombe Rosarium met beeld van Edema van der Tuuk

  Bekijken  

Plaswijckpark

Beeld van Edema van der Tuuk "Jongen met schildpad"

  Bekijken  

Hillegersberg

1934 Klok, ontworpen door Bieling, in de voortuin van Loos, Straatweg 266

  Bekijken